Quan hệ quốc tế vào cuối những năm 1990 của thế kỷ 20 và những năm 1990 của thế kỷ 20 và những năm đầu thế kỷ 21 có những diễn biến bất ngờ. Việc xác lập vị thế chính trị bằng chiến tranh truyền thống đã không được ưu tiên sử dụng như trước. Các chủ thể tham gia quan hệ quốc tế trong thời gian này không đơn thuần tìm kiếm vị thế bá chủ thế giới bằng con đường quân sự mà có sự kết hợp với các sức mạnh khác. Nhật Bản vốn là một cường quốc quân sự theo ý mình mà phải trong khuôn khổ pháp lý quốc gia và quốc tế.

Sau chiến tranh, Nhật Bản là nước bại trận, kinh tế bị kiệt quệ, vị thế chính trị bị suy giảm. Cảm nhận thấm thía được những mất mát, do chiến tranh mang lại, kể từ sau đại chiến thế giới hai, Nhật Bản đã chọn con đường phát triển đất nước theo đường lối hoà bình. Nước Nhật cam kết từ bỏ chiến tranh, không duy trì quân đội, mà chỉ duy trì lực lượng phòng vệ. Theo đường hướng này, những thập kỷ sau Nhật Bản đã vươn lên trở thành một cường quốc kinh tế, trở thành một trong ba trung tâm - tài chính lớn nhất thế giới cùng với Mỹ và liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên Nhật Bản lại không có được vị thế chiến tranh tương xứng với tiềm lực kinh tế hùng mạnh của mình. Vì vậy, trong thời gian gần đây, Nhật Bản đã và đang nỗ lực để trở thành “quốc gia bình thường” như các quốc gia khác trên thế giới.

Xuất phát từ thực tế đó, với mong muốn tìm hiểu tại sao khi Nhật Bản đã là một “chàng khổng lồ” về kinh tế mà về phương diện chính trị lại là “chú lùn”? Và để khắc phục được tình trạng này, Nhật Bản đã và đang có chiến lược gì? Tại sao Nhật Bản phải tìm kiếm vị thế chính trị mới? Để tìm kiếm vị thế đó, Nhật Bản đã sử dụng các phương thức nào?

Trong bối cảnh quốc tế hoà bình, hợp tác, các quốc gia không ngừng tập trung phát triển kinh tế. Việc Nhật Bản tìm kiếm vị thế chính trị mới có tác động như thế nào tới quan hệ quốc tế và đặc biệt tới sự phát triển của Việt Nam? Đó là những vấn đề lớn đang đặt ra dv các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính trị và những người làm công tác đối ngoại đòi hỏi cần có sự giải quyết thoả đáng. Trên thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, cũng như các chính sách và phương thức Nhật Bản đang áp dụng như:P Trên báo Sài Gòn Giải phóng số ra ngày 23/11/2000 có đăng bài “Nhật Bản trở thành uỷ viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc” của tác giả Mai Ngọc. Bài báo đã đề cập thời điểm Nhật Bản thể hiện rõ mong muốn nâng cao vai trò của mình và phương thức hành động, cũng như thái độ của một số nước và tổ chức trước nỗ lực của Nhật Bản trong việc trở thành uỷ viên thường vụ của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Hay như trên báo tin tức, trong mục Thếgiới sự kiện vớitiêu đề “Nhật Bản tìm kiếm vị thế cường quốc trong thế kỷ 21” với ba số liền ra các ngày 19, 21, 22/1/2002 đã nêu lên khái quát các phương thức Nhật Bản đã và đang tiến hành để tìm kiếm vị thế cường quốc trong thế kỷ mới. Đặc biệt sau sự kiện khủng bố tấn công vào nước Mỹ có rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu về chính sách đối ngoại và mục tiêu của Nhật Bản trong thế kỷ mới. Điển hình là cuốn “Trật tự thế giới sau 11-9” của Nhà xuất bản Thông tấn, Hà Nội, năm 2002 cũng đã phân tích việc “Nhật Bản tìm kiếm vị thế cường quốc trong môi trường an ninh quốc tế mới”. Tiếp đến là Bài viết của TS Ngô Xuân Bình - Trung tâm nghiên cứu Nhật Bản với tiêu đề “Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Nhật Bản và tác động tới quan hệ Việt Nam - Nhật Bản” đăng trên tạp chí Nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á, số 4, năm 2003. Bài viết đã đề cập tới phạm vi điều chỉnh của chính sách đối ngoại của Nhật Bản và tác động của nó.

Ngoài ra còn có nhiều bài nghiên cứu khác như: “Xu hướng phát triển chiến lược ngoại giao Nhật Bản trong thế kỷ mới” của Thông tấn xã Việt Nam, trong tài liệu tham khảo đặc biệt số ra tháng 2/2005. Bài viết đã phân tích một cách chi tiết bối cảnh, cũng như các hành động cụ thể của Nhật Bản như: “Vì sao Nhật Bản tăng cường mở rộng trang bị quân sự?” Tài liệu tham khảo đặc biệt ra ngày 16-9-2005 của Thông tấn xã Việt Nam. Trong tài liệu tham khảo đặc biệt ra ngày 27/10/2005 của Thông tấn xã Việt Nam có bài “Nhật Bản với chiến lược “nước bình thường”, nhấn mạnh đến mục tiêu của Nhật Bản trong thế kỷ mới.

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG I: CHIẾN LƯỢC TÌM KIẾM VỊ THẾ CHÍNH TRỊ MỚI CỦA NHẬT BẢN
I. NGUYÊN NHÂN CHỦ YẾU THÚC ĐẨY NHẬT BẢN TÌM KIẾM VỊ TRÍ CHÍNH TRỊ MỚI
1. Nguyên nhân bên ngoài.
2. Nguyên nhân bên trong
II. CHIẾN LƯỢC TÌM KIẾM VỊ THẾ CHÍNH TRỊ MỚI CỦA NHẬT BẢN

CHƯƠNG II PHƯƠNG THỨC HÀNH ĐỘNG NHẰM TÌM KIẾM VỊ THẾ CHÍNH TRỊ MỚI CỦA NHẬT BẢN
I. NÂNG CAO SỨC MẠNH KINH TẾ, QUÂN SỰ, VĂN HOÁ NGOẠI GIAO
1. Tăng cường sức mạnh kinh tế
2. Nhật Bản tăng cường sức mạnh quân sự, sửa đổi Hiến pháp, thoát khỏi sự ràng buộc sau chiến tranh
3. Tăng cường hoạt động đối ngoại, mở rộng ảnh hưởng của Nhật Bản thông qua ngoại giao văn hoá.
II. NHẬT BẢN TĂNG CƯỜNG TÍNH CHỦ ĐỘNG VÀ ĐỘC LẬP TRONG QUAN HỆ NGOẠI GIAO, TÍCH CỰC THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG QUỐC TẾ
III. ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ VỚI CÁC NƯỚC LỚN VÀ KHU VỰC
IV. NỖ LỰC HOẠT ĐỘNG CỦA NHẬT BẢN TRONG CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ, CỐ GẮNG ĐẠT MỤC TIÊU TRỞ THÀNH ỦY VIÊN THƯỜNG TRỰC HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC

CHƯƠNG III: MỘT SỐ DỰ BÁO VỀ VỊ THẾ CHÍNH TRỊ MỚI CỦA NHẬT BẢN TRONG THẾ KỈ XXI
I. NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ THUẬN LỢI TRONG VIỆC TÌM KIẾM VỊ THẾ CHÍNH TRỊ MỚI CỦA NHẬT BẢN
1. Những thuận lợi
2. Những khó khăn của Nhật Bản trong việc tìm kiếm vị thế chính trị mới
II. MỘT SỐ DỰ BÁO
III. TÁC ĐỘNG
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT