MỞ ĐẦU 6 1. Lý do chọn đề tài 6 2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 7 3. Mục tiêu nghiên cứu 8 4. Giả thuyết khoa học 8 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 8 6. Đối tượng nghiên cứu: 8 7. Phạm vi nghiên cứu: 8 8. Phương pháp nghiên cứu của đề tài 8 9. Cấu trúc luận văn 9 NỘI DUNG 10 CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BTNLNB THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HS 10 1.1. Cơ sở lí luận 10 1.1.1.Tính tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh 10 1.1.1.1. Tính tích cực trong hoạt động học tập 10 1.1.1.2. Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh 16 1.1.2. Sử dụng BTNLNB trong tích cực hóa hoạt động học tập 20 1.1.2.1. Khái niệm nghịch lí và ngụy biện 20 1.1.2.2. Khái niệm BT nghịch lí và ngụy biện 21 1.1.2.3. Vai trò của BT nghịch lý ngụy biện trong dạy học 23 1.1.2.4. Ưu thế 27 1.2. Cơ sở thực tiễn của việc khai thác, sử dụng BT nghịch lí ngụy biện trong dạy học Vật lí ở trường THPT 28 1.2.1. Thực trạng về việc sử dụng BT nghịch lí ngụy biện trong dạy học vật lý ở trường phổ thông 28 1.2.2. Nguyên nhân của các thực trạng trên 29 1.2.3. Những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng BT nghịch lí ngụy biện trong dạy học vật lí ở trường THPT 31 1.2.3.1. Thuận lợi 31 1.2.3.2. Khó khăn 32 1.3. Kết luận chương 1 32 CHƯƠNG 2: KHAI THÁC, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BTNLNB THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CHO HỌC SINH 34 2.1. Phân tích nội dung phần “Cơ – Nhiệt” vật lí lớp 10 THPT 34 2.1.1. Phân tích nội dung phần “Cơ học” 34 2.1.1.1. Cấu trúc chương trình và nội dung kiến thức phần “Cơ học” vật lí 10 THPT 34 2.1.1.2. Động học chất điểm 34 2.1.1.3. Động lực học chất điểm 36 2.1.1.4. Cân bằng và chuyển động của vật rắn 38 2.1.1.5. Các định luật bảo toàn 40 2.1.2. Phân tích nội dung phần “Nhiệt học” 42 2.1.2.1. Đặc điểm chung của phần “Nhiệt học” 42 2.1.2.2. Cấu trúc và nội dung kiến thức cơ bản chương “Chất khí” 43 2.1.2.3. Cấu trúc và các kiến thức cơ bản của chương “Cơ sở của nhiệt động lực học” 45 2.2. Khai thác và xây dựng hệ thống BTNLNB 48 2.2.1. Phân loại và phương pháp giải BT vật lí 48 2.2.2. Nguyên tắc khai thác, xây dựng BT nghịch lý ngụy biện 49 2.2.3. Quy trình xây dựng BTNLNB 51 2.3. Sử dụng BTNLNB trong việc phát huy tính tích cực nhận thức cho HS 52 2.4.Qui trình sử dụng BTNLNB trong việc phát huy tính tích cực nhận thức cho HS 55 2.4.1. Xác định mục tiêu của bài học 55 2.4.2. Xác định nội dung kiến thức cơ bản, trọng tâm của mỗi bài 55 2.4.3. Xác định phương pháp dạy học 56 2.4.4. Xác định các hoạt động dạy học 56 2.4.5. Tìm kiếm lựa chọn BT liên quan trong hệ thống BTNLNB 56 2.4.6. Thiết kế giáo án sử dụng BT nghịch lý nguy biện đã chọn 56 2.5. Hệ thống BT nghịch lý ngụy biện 57 2.5.1. Bài tập phần “Cơ học” 57 2.5.2. Bài tập phần “Nhiệt học” 59 2.6. Soạn thảo tiến trình dạy học một số bài cụ thể với việc sử dụng BTNLNB 62 2.7. Kết luận chương 2 69 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 71 3.1. Mục đích của TNSP 71 3.2. Nhiệm vụ của TNSP 71 3.3. Đối tượng và nội dung TNSP 71 3.3.1. Đối tượng 71 3.3.2. Nội dung 71 3.4. Phương pháp TNSP 72 3.4.1. Chọn mẫu TN 72 3.4.2. Tiến hành thực nghiệm sư phạm. 72 3.5. Đánh giá kết quả TNSP 73 3.5.1. Nhận xét về tiến trình dạy học 73 3.5.2.Đánh giá kết quả kiểm tra 75 3.6. Kết luận chương 3 80 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ 1 BT Bài tập 3 BTNLNB Bài tập nghịch lí ngụy biện 9 ĐC Đối chứng 6 GV Giáo viên 5 HS Học sinh 7 HĐNT Hoạt động nhận thức 12 PP Phương pháp 8 PPDH Phương pháp dạy học 4 THPT Trung học phổ thông 10 TN Thực nghiệm 11 TNSP Thực nghiệm sư phạm