Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX
   Cao học Khoa học Xã hội   Cao học Kinh tế - Quản lý   Cao học Khoa học Địa Lý
   Cao học Tài chính - Ngân hàng   Cao học Kỹ thuật - Công nghệ   Cao học Nông - Lâm - Ngư
   Cao học Khoa học - Giáo dục   Cao học Y học - Dược học   Cao học Ngôn ngữ học
   Cao học Tâm lý học   Cao học Toán -Lý-Hóa   Cao học Công nghệ chế tạo máy
   Cao học Lịch sử   Cao hoc Sinh Học   Cao học Công nghệ thông tin
   Cao học Khoa học máy tính
 

Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX

Quản lý ruộng đất là một nội dung trọng tâm của quản lý Nhà nước thời phong kiến. Bởi lẽ có nắm chắc ruộng đất Nhà nước mới có cơ sở để thu tô thuế - mà trong xã hội tiền tư bản, tô thuế ruộng đất là nguồn thu nhập tài chính chủ yếu của Nhà nước. Hơn thế nữa, từ chỗ quản lý chặt chẽ và có hiệu quả ruộng đất, Nhà nước mới có thể chi phối được mọi mặt đời sống xã hội, trong đó trước hết là chi phối người nông dân. Ngoài ra, trên cơ sở làm tốt công tác này, quyền sở hữu tối cao của Nhà nước đối với vấn đề ruộng đất được xác lập một cách vững chắc [39,5].

Nước ta dưới chế độ phong kiến, nông nghiệp luôn lôn giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Vấn đề ruộng đất cùng với các vấn đề khác như thuỷ lợi, tập quán sản xuất...được coi là những yếu tố cơ bản nhất quyết định thắng lợi của sản xuất nông nghiệp. Mặt khác, vấn đề ruộng đất ở mỗi địa phương bên cạnh những nét chung còn chứa đựng những nét đặc thù mà chúng ta cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu. Chính vì lẽ đó mà việc tìm hiểu tình hình ruộng đất của một địa phương trong một giai đoạn lịch sử nhất định sẽ giúp chúng ta có cái nhìn và sự hiểu biết khá căn bản và toàn diện về tình hình kinh tế - xã hội, về đời sống nhân dân cũng như lí giải được nhiều vấn đề liên quan như tập quán sản xuất, tập quán sinh hoạt, các mối quan hệ xã hội cũng như sự phân hoá giai cấp trong các làng xã mà việc nghiên cứu về giai đoạn lịch sử đó, địa phương đó đặt ra. Có như vậy mới có thể rút ra được những bài học để có phương hướng đúng xử lí vấn đề, tạo sự phát triển cho sản xuất. Bên cạnh đó, đối với những làng xã được hình thành và phát triển theo phương thức khẩn hoang thì việc nghiên cứu vấn đề ruộng đất còn có ý nghĩa làm sáng tỏ nhiều vấn đề của lịch sử khẩn hoang.

Rõ ràng, việc nghiên cứu vấn đề ruộng đất có tầm quan trọng đặc biệt trong việc tìm hiểu lịch sử làng xã nói riêng, lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam nói chung, góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề đang được đặt ra đối với khoa học lịch sử. Tình hình ruộng đất và sự phát triển của kinh tế nông nghiệp lại chịu sự tác động trở lại của hàng loạt nhân tố như điều kiện tự nhiên, chính sách ruộng đất và nông nghiệp của Nhà nước, tình hình chính trị - xã hội, tập quán sản xuất, tục lệ phân phối ruộng đất của từng làng xã cụ thể...đòi hỏi chúng ta phải quan tâm nghiên cứu.

Chọn đề tài “Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX” làm đề tài nghiên cứu, chúng tôi hi vọng góp phần nhỏ bé của mình vào việc tìm hiểu cơ cấu sử dụng và khai phá đất đai cũng như tập quán sản xuất của địa phương, các hình thái sở hữu ruộng đất, sự phân hoá xã hội và mức độ sở hữu điền thổ của các giai tầng trong xã hội. Từ đó chúng ta có thể hình dung được phần nào bức tranh làng xã ở huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên nửa đầu thế kỉ XIX và kết hợp với những tư liệu khác có thể nghiên cứu về dân số học lịch sử. Bên cạnh đó, tác giả mong muốn góp thêm cơ sở khoa học cho Đảng bộ và chính quyền địa phương trong việc quản lý ruộng đất, phát triển kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn cách mạng hiện tại.

2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề ruộng đất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam từ lâu đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của giới sử học. Về vấn đề này, cho đến nay đã có khá nhiều công trình khoa học được công bố:

Vào cuối thập kỉ 50 và đầu 60 đã có một số chuyên khảo về đề tài trên mà tiêu biểu là cuốn “Chế độ ruộng đất và kinh tế nông nghiệp thời Lê sơ” của tác giả Phan Huy Lê. Trong tác phẩm này, tác giả đã trình bày những nét lớn về chính sách ruộng đất - nông nghiệp của Nhà nước Lê sơ thế kỉ XV.

Nguồn tư liệu chủ yếu của tác phẩm là là các bộ sử cũ của các sử gia phong kiến. Đây là cuốn sách đầu tiên chuyên về đề tài này của giới sử học nước nhà kể từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Từ những năm cuối thập kỉ 70, đầu 80 đến nay xuất hiện một số chuyên khảo khá quy mô, đánh dấu một bước tiến mới trong việc nghiên cứu vấn đề ruộng đất. Trong chuyên khảo “Tìm hiểu chế độ ruộng đất ở Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX”, dựa trên những bộ chính sử của triều Nguyễn, Vũ Huy Phúc đã hệ thống hoá những chính sách lớn về ruộng đất của nhà Nguyễn, thiết chế và kết cấu ruộng đất hình thành từ chính sách đó, cũng như tác động và hậu quả của nó đối với yêu cầu phát triển của lịch sử.

Trong chuyên khảo công phu và quy mô “Chế độ ruộng đất ở Việt Nam thế kỉ XI - XVIII” (2tập), tác giả Trương Hữu Quýnh đã phác ra những nét chính về sự tiến triển của chế độ ruộng đất ở nước ta từ thế kỉ XI đến thế kỉ XVIII, qua đó bước đầu vạch ra xu thế phát triển chủ yếu cũng như tính chất kinh tế - xã hội của nó. Bên cạnh việc sử dụng các bộ chính sử, tác giả còn huy động một nguồn tư liệu địa phương khá phong phú (bao gồm văn bia, gia phả...). Vì vậy, chuyên khảo này còn có ý nghĩa trong việc cung cấp những tư liệu tham khảo có giá trị về vấn đề sở hữu ruộng đất dưới thời phong kiến.

Ngoài ra còn có thể kể tới một số công trình như “Chế độ ruộng đất và kinh tế nông nghiệp Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX” - Luận án PTS sử học của tác giả Vũ Văn Quân; “Tình hình ruộng đất, kinh tế nông nghiệp và đời sống nông dân dưới triều Nguyễn ” do Trương Hữu Quýnh và Đỗ Bang chủ biên.

Bên cạnh các cuốn sách và luận án nói trên còn có nhiều bài viết đề cập đến vấn đề này được đăng tải trên các tạp chí Nghiên cứu lịch sử, Nghiên cứu kinh tế, Dân tộc học của các tác giả như Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm, Nguyễn Hồng Phong, Trương Hữu Quýnh, Nguyễn Đức Nghinh, Phan Đại Doãn, Vũ Huy Phúc, Vũ Văn Quân - Nguyễn Quang Ngọc, Đào Tố Uyên,

Nguyễn Cảnh Minh ... Các bài viết nói trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của chế độ sở hữu ruộng đất và kinh tế nông nghiệp trong lịch sử Việt Nam từ thế kỉ XI đến đầu thế kỉ XX.

Ở miền Nam, học giả Nguyễn Đình Đầu đã tiến hành khai thác tư liệu địa bạ ở các tỉnh phía Nam. Các công trình có giá trị đã được công bố:

+ Nguyễn Đình Đầu (1992), Chế độ công điền công thổ trong lịch sử khẩn hoang lập ấp ở Nam kì lục tỉnh, Hội sử học Việt Nam, Hà Nội.

+ Nguyễn Đình Đầu (1994), Tổng kết nghiên cứu địa bạ ở Nam kì lục tỉnh, Nxb TP Hồ Chí Minh.

+ Nguyễn Đình Đầu (1994), Địa bạ Biên Hoà ở Vĩnh Long, Nxb TP Hồ Chí Minh.

Trong nghiên cứu tình hình ruộng đất, nguồn tư liệu địa bạ được các nhà nghiên cứu đặc biệt coi trọng. Giáo sư sử học Nguyễn Đức Nghinh đã giành nhiều thời gian nghiên cứu và cho đến nay đã có hàng chục công trình được công bố qua việc khai thác nguồn tư liệu này. Đặc biệt, mấy năm gần đây, tại trung tâm lưu trữ Quốc gia I, 10.044 tập địa bạ đã bước đầu được thống kê, khảo sát. Hai tập sách quy mô giới thiệu địa bạ Thái Bình và địa bạ Hà Đông đã được công bố [24;25].

Trong luận án “Công cuộc khẩn hoang thành lập huyện Kim Sơn (1829)", tác giả Đào Tố Uyên đã vạch ra những điểm cơ bản và diễn biến của chế độ ruộng đất ở huyện Kim Sơn nửa đầu thế kỉ XIX. Tác giả Bùi Quý Lộ, trong luận án “Công cuộc khẩn hoang thành lập huyện Tiền Hải ” cũng đã phân tích khá kĩ chế độ ruộng đất ở huyện Tiền Hải.

Như vậy, cho đến nay chưa có một công trình nào đi sâu tìm hiểu “Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX”. Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn xem thành quả của những nhà nghiên cứu đi trước là những ý kiến gợi mở quý báu giúp chúng tôi có thể hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu của mình.

3. Mục đích, đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu của đề tài

- Mục đích: Thực hiện đề tài “Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX”, trên cơ sở nguồn tư liệu có được, chúng tôi mong muốn góp phần phản ánh một cách khoa học, chân thực tình hình sở hữu ruộng đất của huyện Phú Bình nửa đầu thế kỷ XIX. Từ đó bước đầu phân tích và đưa ra một số nhận xét sơ bộ về tình hình sở hữu ruộng đất và cơ cấu kinh tế - xã hội của huyện ở thời điểm này.

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tình hình ruộng đất của huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên nửa đầu thế kỷ XIX.

- Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn thời gian là nửa đầu thế kỷ XIX qua các địa bạ triều Nguyễn của Phú Bình. Giới hạn không gian là các tổng, xã, thôn của huyện Phú Bình nửa đầu thế kỉ XIX.

- Nội dung của đề tài: Nội dung nghiên cứu của đề tài là những nét khái quát về chế độ sở hữu ruộng đất và tình hình xã hội có liên quan.

4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

- Nguồn tư liệu:

+ Nguồn tư liệu chung: Bao gồm một số sử sách và địa chí cổ như: Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Dư địa chí, Đại Nam nhất thống chí, Đại Nam thực lục, Kiến văn tiểu lục, Đồng Khánh địa dư chí.

+ Nguồn tư liệu địa phương: Sách Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX, Lịch sử Đảng bộ huyện Phú Bình, Dư địa chí Thái Nguyên trong đó có ghi chép rất kĩ về huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên. Qua đó, chúng ta có cái nhìn toàn diện về huyện Phú Bình nửa đầu thế kỷ XIX.

+ Nguồn tư liệu địa bạ: 30 địa bạ có niên đại Gia Long 4 (1805); 26 địa bạ có niên đại Minh Mệnh 21 (1840). Các bản địa bạ trên hiện đang lưu tại Trung tâm lưu trữ quốc gia I Hà Nội. Đây là cơ sở rất quan trọng để chúng tôi nghiên cứu và khôi phục về bức tranh làng xã huyện Phú Bình nửa đầu thế kỷ XIX.

+ Nguồn tư liệu thực địa: Thực hiện đề tài này,chúng tôi đã tiến hành các đợt thực địa tại huyện Phú Bình, quan sát địa hình, cảnh quan, tổ chức hành chính, đời sống văn hóa, xã hội của nhân dân địa phương, tìm hiểu một số đình chùa ..ở huyện. Ngoài ra, các tư liệu truyền miệng do các cụ già cao niên trong làng kể lại rất phong phú và đa dạng, giúp chúng tôi có thêm những tư liệu cần thiết để hoàn thành việc nghiên cứu của mình.

- Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng phương pháp logic và phương pháp lịch sử. Đặc biệt chúng tôi chú trọng phương pháp giám định tư liệu bằng chữ Hán để thấy được mức độ chính xác của nó. Đồng thời chúng tôi kết hợp chặt chẽ các nguồn tư liệu khác với nguồn tư liệu địa bạ, sử dụng phương pháp phân tích định lượng để xử lý nguồn tư liệu địa bạ.

Chúng tôi cũng áp dụng phương pháp mô hình hoá lịch sử, phương pháp thống kê, tổng hợp, hệ thống hóa bằng hệ thống bảng, biểu được sử dụng. Chúng tôi cũng đã sử dụng phương pháp liên ngành như điều tra, điền dã lịch sử; đồng thời so sánh, đối chiếu với các nguồn tư liệu khác có liên quan nhằm rút ra sự tương đồng hay khác biệt về sở hữu ruộng đất của địa bàn nghiên cứu qua các thời điểm cũng như giữa địa bàn với các nơi khác.

Mặt khác, chúng tôi cũng đặt việc nghiên cứu huyện Bình nửa đầu thế kỷ XIX trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc để thấy được những tác động và ảnh hưởng giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc.

5. Đóng góp của đề tài

Đề tài “Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX”, dựa trên nguồn tài liệu khai thác được mong muốn góp phần bước đầu khôi phục lại diện mạo của huyện Phú Bình trong nửa đầu thế kỷ XIX .

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU l

Chương 1 : KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN PHÚ BÌNH TỈNH THÁI NGUYÊN ... s

1.1. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên s

1.1.1. Vị trí địa lí s

1.1.2 Điều kiện tự nhiên 9

1.2. Lịch sử hành chính huyện Phú Bình ll

1.3. Các thành phần dân tộc 14

1.4. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội của huyện

1.4.1. Về kinh tế

1.4.2. Về văn hóa - xã hội l7

1.5. Truyền thống lịch sử huyên Phú Bình 18

Chương 2: HUYỆN PHÚ BÌNH TỈNH THÁI NGUYÊN QUA TƯ LIỆU ĐỊA BẠ GIA LONG 4 (1805) 22

2.1. Vài nét về tình hình ruộng đất huyện Phú Bình trước thế kỉ XIX 22

2.2. Tình hình ruộng đất huyện Phú Bình nửa đầu thế kỉ XIX theo địa bạ Gia

Long 4 (lsG5) 23

2.2.1 Những số liệu tổng quát và đặc điểm của chế độ ruộng đất ở Phú Bình 24

2.2.2. Tình hình sở hữu ruộng đất tư 3G

2.2.2.1. Phân bố sở hữu đất tư 3G

2.2.2.2. Phân bố sở hữu ruộng tư 3l

2.2.2.3 Sở hữu ruộng của chủ nữ và phụ canh 34

2.2.2.4. Sở hữu ruộng tư của nhóm họ 37

2.2.2.5. Sở hữu ruộng đất của chức sắc 4G 

Chương 3: HUYỆN PHÚ BÌNH TỈNH THÁI NGUYÊN QUA TƯ LIỆU ĐỊA BẠ MINH MẠNG 21 (1840) 45

3.1. Những số liệu tổng quát và đặc điểm của chế độ sở hữu ruộng đất ở Phú

Bình 45

3.2. Tình hình sở hữu ruộng đất tư 48

3.2.1. Phân bố sở hữu đất tư 48

3.2.2. Phân bố sở hữu ruộng tư 48

3.2.3. Sở hữu ruộng của chủ nữ và phụ canh 51

3.2.4. Sở hữu ruộng tư của nhóm họ 53

3.2.5. Sở hữu ruộng tư của chức sắc 55

3.3. So sánh tình hình ruộng đất ở Phú Bình nửa đầu thế kỉ XIX theo địa bạ Gia Long 4 (1805) và Minh Mạng 21 (1840) 57

3.3.1. Đặc điểm của chế độ sở hữu ruộng đất ở Phú Bình 58

3.3.2. Tình hình sở hữu ruộng đất tư 59

3.3.2.1 Phân bố sở hữu ruộng tư 59

3.3.2.2. Sở hữu ruộng tư của chủ nữ phụ canh 61

3.3.2.3. Quy mô sở hữu của các nhóm họ 61

3.3.2.4. Tình hình sở hữu ruộng đất của các chức sắc 63

KẾT LUẬN 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

PHỤ LỤC  

 

Trên đây là tóm tắt của tài liệu:" Huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên qua tư liệu địa bạ triều Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX ". Trong toàn văn không có lỗi chính tả. Để đọc toàn văn xin nhấn Download

Danh mục
Cao học Lịch sử
Mã tài liệu LAKTXH00008  Type:   PDF(.pdf)
Mức phí 500 điểm  Tài khoản của bạn có: điểm
Nhấn Like để có cơ hội nhận 15.000 điểm thưởng
Khuyến mại
Tặng 100% giá trị thẻ cào điện thoại
Nhấn Thanh toán
Giảm tối đa chi phí để có một tài liệu chất lượng
Thanh to�n an toan với Bảo Kim !
 Hỗ trợ viên
  Chat with Elib  Chat with Elib Chat with Elib 
Lưu ý: Vui lòng tắt phần mềm hỗ trợ download trước khi tải tài liệu (Hướng dẫn)
Nạp điểm bằng thẻ cào tặng 100% giá trị điểm nạp (Khuyến mại mới)
info@thuvientructuyen.vn ( 24/24H ) - : 0983.126.663-0975.451.311 ( 8AM - 12PM )
BẠN CÓ THỂ TÌM KIẾM NỘI DUNG BỔ SUNG Ở ĐÂY NHÉ
       
Tài khoản
Mật khẩu
Lưu mật khẩu

Bạn chưa có tài khoản ?

Đăng ký | Quên mật khẩu

Sách hay
Thay Thái Độ Đổi Cuộc Đời
Sách nói
Bí Quyết Tay Trắng Trở Thành Triệu Phú
Sách nói
Bí mật tư duy triệu phú
Sách nói
Phút Dành Cho Cha
Sách nói
Xem thêm

DMCA.com Protection Status