TÊN ĐỀ TÀI: Đổi mới hoạt động quản lý KH&CN tại tỉnh Bắc Ninh 1. Đặt vấn đề: 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Khoa học - Công nghệ là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự phát triển bền vững của mỗi Quốc gia, phát triển dựa vào cơ sở KH&CN trở thành xu thế tất yếu của thế kỷ này. Trong quá trình xây dựng, bảo vệ đất nước và hội nhập, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định vai trò then chốt của khoa học kỹ thuật và công nghệ. Trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước, Đảng và Nhà nước luôn coi các chính sách phát triển KH&CN là một trong các quốc sách hàng đầu. Trên cơ sở chủ chương đó, từ năm 1995 đến nay hàng loạt các quyết sách quan trọng được Quốc hội, Chính phủ thông qua tạo ra những động lực mới cho các hoạt động KH&CN. Tuy nhiên, hoạt động khoa học và công nghệ của nước ta hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhất là trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển kinh tế tri thức trên thế giới. Trong “Đề án đổi mới cơ chế quản lý KH&CN“ (Ban hành kèm theo quyết định số 171/2004/QĐ-TTg ngày 28 tháng 9 năm 2004 của Thủ tướng Chính phủ) đã chỉ ra cụ thể hơn những yếu kém trong công tác quản lý KH&CN trong toàn quốc ở những nội dung sau : Việc xác định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Cơ chế quản lý các tổ chức khoa học và công nghệ chưa phù hợp với đặc thù của lao động sáng tạo và cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thiếu quy hoạch các tổ chức khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành, lĩnh vực khoa học và công nghệ trọng điểm và nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội. Cơ chế, chính sách tài chính chưa tạo động lực và điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ. Cơ chế quản lý cán bộ khoa học và công nghệ chưa tạo động lực để phát huy năng lực sáng tạo của cán bộ khoa học và công nghệ. Thị trường công nghệ còn nhỏ bé, chậm phát triển. Phần lớn các kết quả nghiên cứu còn dừng ở phạm vi phòng thí nghiệm, chưa tạo ra được nhiều công nghệ hoàn chỉnh có thể thương mại hoá. Quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ còn chưa đổi mới kịp với yêu cầu chuyển sang kinh tế thị trường, thiếu cơ chế cụ thể để điều phối hoạt động quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ. Đồng thời đề án cũng chỉ rõ những nguyên nhân chủ yếu của những yếu kém nêu trên là do : - Một là: Nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ về phát triển khoa học và công nghệ chậm được thể chế hoá bằng các văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng nhu cầu đổi mới trong thực tiễn; lãnh đạo các cấp thiếu kiên trì, kiên quyết trong tổ chức và chỉ đạo thực hiện đổi mới quản lý khoa học và công nghệ. - Hai là: Chậm đổi mới tư duy, phương pháp quản lý khoa học và công nghệ trong điều kiện chuyển sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Chưa tách biệt quản lý hành chính nhà nước với hoạt động sự nghiệp dẫn đến tình trạng các cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. - Ba là: Chưa coi trọng tổng kết thực tiễn các điển hình tiên tiến. Trong những năm gần đây, với sự năng động sáng tạo của các tổ chức khoa học và công nghệ, đã xuất hiện nhiều điển hình tốt về gắn kết giữa nghiên cứu khoa học với sản xuất, nhưng chưa được tổng kết kịp thời để nhân rộng. - Bốn là: Cơ chế quản lý kinh tế hiện nay còn duy trì sự bao cấp gián tiếp của nhà nước thông qua các ưu đãi, độc quyền trong nhiều lĩnh vực, khiến cho các doanh nghiệp nhà nước ít quan tâm đến nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Năng lực khoa học và công nghệ của doanh nghiệp còn bất cập, thiếu đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ trong các doanh nghiệp làm cầu nối cho ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Những yếu kém và nguyên nhân trên không chỉ đúng với các hoạt động KH&CN ở tầm vĩ mô trên phạm vi toàn quốc mà càng biểu hiện rõ trong các hoạt động KH&CN ở địa phương đặc biệt là cấp huyện thị. Ngay ở các huyện thị thuộc các khu vực kinh tế đã phát triển, phần đóng góp của công nghiệp trong nguồn thu của ngân sách địa phương chiếm tỷ lệ tương đối cao, nhìn chung các hoạt động về công tác KH&CN chưa được đẩy mạnh, KH&CN chưa thực sự là động lực để phát triển kinh tế xã hội ở địa phương. Mặc dù đã có thông tư số 15/2003/TTLT-BKHCN-BNV (Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn giúp Uỷ ban nhân dân quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ ở địa phương) và gần đây nhất là thông tư số 5/2008/TTLT-BKHCN-BNV (Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện) nhưng việc triển khai còn hết sức lúng túng, nhất là trong việc xác định nội dung cụ thể của nhiệm vụ quản lý, cách xây dựng các chương trình KH&CN thực sự phục vụ và đem lại hiệu quả thiết thực cho địa phương mình. Trước tình hình và hiện trạng quản lý nhà nước về KH&CN ở địa phương còn bất cập so với yêu cầu đòi hỏi của xã hội và của quy định pháp quy của nhà nước như vậy, BKHCN, các sở Khoa học công nghệ ở một số địa phương đã tổ chức những hội nghị, hội thảo và thậm chí những nội dung nghiên cứu từng mặt về vấn đề này. Từ những lý do trên có thể kết luận rằng: Việc đánh giá một cách nghiêm túc, nghiên cứu một cách toàn diện những hoạt động KH&CN ở địa phương để có thể "đổi mới hoạt động quản lý KH&CN tại tỉnh Bắc Ninh", là thực sự cấp bách, mang tính khoa học và thực tiễn góp phần đưa KH&CN trở thành động lực căn bản thúc đẩy quá trình CNH-HĐH tỉnh Băc Ninh. 1.2 Mục tiêu nghiên cứu: 1.2.1 Mục tiêu tổng quát Mục tiêu của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng hoạt động quản lý KH&CN ở tỉnh Bắc Ninh. Luận án đề xuất phương hướng, giải pháp đổi mới hoạt động quản lý KH&CN tỉnh Bắc Ninh tạo động lực thúc đẩy quá trình phát triển KH&CN của tỉnh theo hướng CN tiên tiến, hiện đại. 1.2.2 Mục tiêu cụ thể - Làm rõ cơ sở lý luận về quản lý KH&CN, và quản lý KH&CN tại địa phương - Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về QLKH&CN - Phân tích thực trạng hoạt động quản lý KH&CN tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997-2010 - Tìm ra những hạn chế và nguyên nhân trong hoạt đông QLKH&CN - Đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện hoạt động QLKH&CN tỉnh Bắc Ninh đến 2020 1.2.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung vào nghiên cứu hoạt động quản lý KH&CN tại tỉnh Bắc Ninh dưới giác độ kinh tế. Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động quản lý KH&CN trong quá trình phát triển 12 năm và tác động của nó tới sự phát triển kinh tế tỉnh Bắc Ninh trong các lĩnh vực: KHXHNV, Nông-lâm-ngư nghiệp, công nghiệp, giao thông , xây dựng, CNTT, y tế, bảo vệ môi trường. Về thời gian đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động quản lý KH&CN tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 1997(năm tái thành lập tỉnh) dến năm 2010 đề ra phương hướng và giải pháp hoàn thiện hoạt động quản lý KH&CN cho giai đoạn (2011-2020)